جمال رضايى
187
بيرجندنامه ( فارسى )
سهام ديگر اين قنات را خريدارى كرد و به اين ترتيب آب مورد نياز تأمين گشت . از بخت نيك ، جنگ اوّل جهانى ( بين الملل ) در همين اوقات پايان يافت و لولههايى كه انگليسىها براى « كمپ » نظامى خود به « سفيدآبه » آورده بودند بىمصرف و بلااستفاده ماند . اين لولهها توجّه « امير » را جلب كرد و كميسيون آنها را خريدارى نمود و بقيّهء لولههاى مورد نياز را از هندوستان خريدند و بر پشت شتر به بيرجند وارد كردند و موجبات « لولهكشى » شهر از اين لحاظ فراهم گشت و نياز آب و لوله هردو برآورده شد . تصادفا در آن هنگام يك نفر روس مهاجر به نام « سويستانوف » كه به كار لولهكشى وارد بود در بيرجند اقامت داشت ؛ او را براى تهيّهء نقشه و اجراى امر لولهكشى شهر استخدام كردند . « سويستانوف » اين مهم را بهعهده گرفت و با همكارى چند نفر از اهالى بيرجند كه در اين كار سررشته داشتند لولهكشى را به سامان رسانيد . بدين ترتيب كه نخست در بالاى بلندترين نقطهء تپّههاى شهر « منبع » بزرگى ساختند و دو شاخهء لولهء اصلى - يكى بهسوى شيب شمالى و ديگرى بهسوى شيب جنوبى تپّهها - از آن منشعب نمودند و با لولههايى فرعى كه از اين دو لولهء اصلى جدا مىشد قسمت بزرگى از دو سوى شمالى و جنوبى شهر را لولهكشى نمودند و با فواصلى معيّن در معابر و كوچهها و برخى ميدانها « شير » هايى براى استفادهء عموم نصب كردند . از سوى ديگر در مظهر و فرهنگ قنات « علىآباد » يك « مقسّم » براى تقسيم كردن آب و جدا كردن مقدار آبى كه متعلّق به لولهكشى بيرجند بود تعبيه كردند و از آن نقطه يك رشته لولهء بزرگ تا « منبع » سر تپّهء شهر كشيدند و با اين لوله توانستند آب را از « علىآباد » به شهر بياورند و با اين اقدام كار « لولهكشى » شهر تمام شد و سامان يافت . اين كار بزرگ كه نخستينبار از ميان شهرهاى ايران در بيرجند صورت گرفت در سال 1302 خورشيدى پايان يافت و بيرجند در زمانى كه هيچ شهرى در ايران - حتّى پايتخت كشور - لولهكشى نشده بود داراى آب لولهكشى شد . ساكنان آن از كمآبى رهايى يافتند و داراى آب بهداشتى شيرين و گوارايى شدند . در همان هنگام براى آنكه « بنگاه آب لولهء بيرجند » به نحو مطلوب اداره شود و ادارهء آن بر اساسى استوار قرار بگيرد و شخصيّت حقوقى و قانونى پيدا كند اساسنامهاى براى آن تنظيم نمودند كه حدود 25 سال طبق آن عمل مىشد ، در سال 1327 با تجديدنظرى كه در آن كردند اساسنامهء جديدى براى آن نوشته شد و مؤسسهء مزبور در شمار مؤسّسات خيريّه به ثبت رسيد . آشكار است كه آن مقدار آب « علىآباد » كه در آغاز امر به لولهكشى بيرجند اختصاص داده شد نمىتوانست پاسخگوى نياز همهء اهالى شهر باشد ، در سالهاى بعد بهتدريج باقى سهام اين قنات را هم خريدند و تمام آب آن را به شهر مىآوردند كه با توسعهء روزافزون شهر باز هم